خلاصه‌ای از جلسه گپ گروهی باشگاه دانش آموختگان پرتو با موضوع مدیریت مالی

آقای احمد عالی نژاد با بیست سال سابقه فعالیت در امور مالی، در حال حاضر رئیس بخش حسابرسی داخلی بانک توسعه و تجارت اکو هستند. ایشان نزدیک به یک دهه در بانک مرکزی ایران مشغول به کار بودند و دارای مدرک فوق لیسانس بانکداری و مدیریت مالی بین المللی از دانشگاه سیتی انگلستان، فوق لیسانس اقتصاد از دانشگاه علامه طباطبایی و لیسانس اقتصاد از دانشگاه شهید بهشتی تهران می باشند. حوزه تخصصی ایشان تحلیل ریسک و امور مالی، حسابرسی و مشاوره مدیریت مالی است.
در این مقاله، خلاصه‌ای از گفتگوی آقای احمد عالی نژاد را با عده‌ای از دانش‌آموختگان پرتو می‌خوانیم. این جلسه که در تاریخ ۲۹ دی ماه ۱۳۹۱برگزار گردید از جمله جلسات برگزار شده در باشگاه دانش آموختگان پرتو می‌باشد که معمولا به صورت ماهیانه در باشگاه برگزار می‌شود. برای خواندن متن دیگر جلسات برگزار شده به لینک‌های زیر مراجعه فرمایید:
مدیریت مالی، بودجه بندی و مالیات در سازمان‌های غیردولتی
کارآفرینی اجتماعی و تجارت الکترونیک
آشنایی با مبانی تسهیلگری

متن گفتگو:
ا.ع: در ابتدا از مزایای مدیریت مالی شروع می‌کنیم. به نظر شما مدیریت مالی چه کارهایی را می‌تواند برای ما انجام بدهد؟

دانش آموختگان پرتو:
- مدیریت مالی می‌تواند زمان پروژه را تسریع کند. برای به نتیجه رسیدن یک پروژه قبل از تمام شدن منابع مالی، باید منابع مالی در طول زمان به درستی تخصیص داده بشه.
- فکر می‌کنم اصولا کاربرد مدیریت مالی در سازمان‌های غیرانتفاعی نیز مانند مدیریت مالی در بنگاه‌های اقتصادی است: جلوگیری از ضرر و به دست آوردن سود.
- مدیریت مالی هماهنگی های لازم برای ادامه حیات سازمان است.
- مدیریت مالی یعنی مدیریت زمان، هزینه و کیفیت؛ فکر می‌کنم منابع مالی، یکی از سه اصل اساسی برای به انجام رساندن پروژه است.

ا.ع: با سپاس از دوستان. یکی از نکات قابل توجه در مدیریت مالی این است که این نوع مديريت به چه سئوالاتی پاسخ می‌دهد؟ مديرمالی کيست و چه وظايفی دارد؟ خدمات قابل ارایه توسط مدیر مالی چیست؟
مديريت مالی به سؤالاتی از این قبیل پاسخ می‌دهد: ۱) چه سرمايه گذاری‌هایی بايد در بلند مدت انجام شود؟۲) چگونه منابع مالی بلند مدت بايد تامين شود؟ ۳) تصميمات مالی روزمره چگونه بايد اتخاذ شود؟
و اما این که مديرمالی کيست و چه وظايفی دارد؟
مدیر مالی بالاترين مقام مالی در هر سازمان است و مجموعه فعالیت‌های زیر با مدیریت وی انجام و پیگیری می‌شوند:
مديريت وجوه نقد، مديريت اعتباری، برنامه ريزی مالی و سرمايه‌ای، حساب و کتاب ماليات‌ها، حسابداری و پردازش و ارایه گزارش‌های مالی.
مبنای ایجاد و حفظ ارزش كه هدف نهایی هر فعالیت یا موسسه اقتصادی و همچنین دانش مدیریت مالی است بر این اصل ساده استوار است: امیدواری به این که پولی كه از شركت یا موسسه عاید خواهد شد بیش از پولی باشد كه به آن وارد می‌شود. البته در بنگاه‌های اجتماعی بحث کمی متفاوت است چرا که ما فقط به دنبال پول نیستیم و عوامل دیگری نیز دخیل خواهند بود که بسته به نوع بنگاه باید آنها را تعریف و هدف گذاری کنیم.

پس بر اساس آنچه گفته شد مدیر مالی به دنبال آن است كه:- چگونه امور مالی روزانه موسسه مديريت شود؟ - چگونه باید منابع مالی مورد نياز موسسه تامين شود؛ از طریق بدهی (وام) يا سرمايه (فروش سهام)؟ - چگونه یک پروژه يا یک سرمايه‌گذاری بلند مدت انتخاب شود؟

در این جا نمونه‌ای تفصیلی از انواع خدماتی را که مدیریت مالی انجام می‌دهد فهرست شده است:
• ارائه خدمات مشورتی به مدیر عامل، اداره سيستم‌های حسابداری و دفترداری به نحو كارا و موثر مطابق با قوانين و مقررات مالی و قانونی، نگهداری و كنترل حساب اعتبارات.
• بررسی و پیشنهاد راه‌های اعمال صرفه جویی در هزینه‌ها وافزایش درآمدهای ناشی از عملیات، تنظیم وکنترل جریان نقدینگی، صدور اسناد صندوق و دریافت و پرداخت‌های نقدی، محاسبه و پرداخت هزینه‌ها و دریافت درآمدها و نگهداری حساب‌های مربوطه.
• ثبت وضبط ونگهداری فعالیت‌های مالی در چهارچوب مقررات سازمان، تهیه گزارش‌ها وصورت‌های مالی، حفظ ونگهداری اسناد، اوراق بهادار وضمانت نامه‌ها وانجام اقدام‌های لازم در مورد وصول، تمدید یا ابطال آنها.
• و نهایتا انجام اقدامات لازم در زمينه پرداخت حقوق و دستمزد.

دانش آموختگان: همان طور که می‌دانید تعداد پروژه‌های کسب و کار اجتماعی در ایران خیلی زیاد نیستند و اکثرا خیریه هستند. من شخصا خیلی دلم می‌خواست یک پروژه کسب و کار اجتماعی شروع کنم اما آیا در این شرایط اقتصادی جامعه اصلا شروع یک کار به صلاح هست؟ خواهش می‌کنم اگر امکان دارد توضیح دهید که در حال حاضر و با توجه به شرایط فعلی شروع چه دسته کارهایی را می‌توان شروع کرد؟ مثلا من با یکی مشورت می‌کردم که می‌گفت الان سمت کارهای تولیدی نروید که ضرر می‌کنید.

ا.ع: البته تخصص شخصی بنده در بنگاه‌های اجتماعی نیست، اما به نظرم اصولا کارهای تولید در شرایط متلاطم اقتصادی مانند شرایط فعلی اقتصاد ایران توصیه نمی‌شود؛ البته اگر اسپانسر (حامی مالی) قوی پیدا کنید قابل تامل است. توصیه شخصی من انجام کارهایی است که به هزینه و امکانات چندان زیادی نیاز ندارند.

دانش آموختگان: یعنی مثلا کارهای خدماتی بهتر است و یا فعالیت های تجاری؟ مشکل این است که فکر می‌کنم خیلی از ما تجارت بلد نیستیم!

ا. ع: اين كه كسب و كاراز چه نوعی باشد را بايد خود كارآفرين تشخيص دهد و با مشاوران مالی متعدد گفتگو كرده و در مراحل اجرايی كار با همفكری مدير مالی بهترين و مطمئن‌ترین مسير اقتصادی را تدوين و اجرا کند.
توجه داشته باشیم که مدیریت مالی نمی‌تواند بگوید چه راهی را انتخاب کنید، اما می‌تواند بگوید از بین چند پروژه کدام یک از از نظر مالی و اقتصادی منطقی‌تر و پایدارتر است.

دانش آموختگان: خواهش می‌کنم راجع به بودجه‌ریزی در شرایط بحران اقتصادی هم توضیح دهید.

ا. ع: همان‌گونه که می‌دانید بودجه‌ریزی یکی از ابزاهای ارزشمند برنامه‌ریزی است. اگر در مواقع عادی اقتصادی از ابزار گزارش‌گیری مالی در مقاطع زمانی مثلا سه ماهه یا سالانه بهره می‌بریم، در مواقع بحرانی به دلیل نوسانات شدید باید از این ابزار- یعنی گزارش عملکرد بودجه و مقایسه آن با برنامه- در مقاطع زمانی کوتاه‌تر مثلا ماهانه یا حتی هفتگی بهره‌برداری کرد.
نکته دیگر استفاده از تجزیه و تحلیل سناریو-Scenario Analysis- است بدین معنی که برای خود سناریوهای سه گانه خوشبینانه، واقع بینانه و بدبینانه را در نظر بگیریم و برنامه‌های مالی (یعنی بودجه‌ریزی) خود را با چند سناریو تهیه نماییم. البته توصیه می‌شود تا آنجا که می‌توان به واقعیت‌ها توجه داشت و چندان هم دچار این بحث‌های نظری نشد. این یعنی ممکن است در تجزیه و تحلیل شما با توجه به چشم انداز مورد انتظارتان، اصلا سناریوی خوش بینانه‌ای وجود نداشته باشد و فقط بدبینانه و واقع بینانه داشته باشید.
نکته آخر این که در دنیای واقعی، پیش بینی بودجه‌ صرفا یکی از روش‌های متعددی است که با هدف کمک جهت رسیدن به برنامه مد نظر استفاده می‌شود؛ اما متاسفانه یا خوشبختانه، دنیای واقعی همیشه با پیش بینی‌های ما همسو نیست. این موضوع در مورد شرایط غیر بحرانی و عادی نیز صدق می‌کند. پس از برنامه‌ریزی مالی یا همان پیش بینی بودجه‌، انتظار معجزه نباید داشت.

دانش آموختگان: اگر امکان دارد مثالی در مورد گزارش‌‌های مالی بزنید.

ا.ع: مثلا گزارش‌های عملکرد بودجه که به فرض در مقاطع سه ماهه بودجه یا همان پیش بینی‌ها را با ارقام واقعی، مقایسه و تجزیه و تحلیل می‌کنند.

دانش آموختگان: شرایط ایران همواره این گونه بوده است که تورم و هزینه‌ها به نحوی غیر قابل پیش بینی افزایش می‌یابد حال با این وجود هیچ راهکاری در پیش بینی بودجه‌ برای برآورد دقیق بودجه به گونه‌ای که کم نیاوریم نمی‌توان ارائه کرد؟

ا.ع: در چنین شرایطی باید در مقاطع زمانی کوتاه مثلا ماهانه یا حتی هفتگی بودجه را بازبینی وا کنترل و تعدیل نمود. البته توجه داشته باشید که بودجه یک وحی منزل نیست، بلکه مثل یک نقشه است که راه را به ما نشان می‎دهد.
برای مثال، تصور کنید که ما برای سفری برنامه می‌ریزیم و پیش بینی می‌کنیم که برای سفر ۸ ساعت در راه باشیم اما اتفاقاتی رخ می‌دهد که ما ۱۰ ساعته به مقصد می‌رسیم؛ این بدان معنی نیست که برنامه ما فایده‌ای برایمان نداشته است. بحث بودجه نیز به همین ترتیب است. در انتها باید تاکید کنم که حتما توجه داشته باشید که در چنین شرایطی باید از سناریوهای بد بینانه و محتاطانه استفاده کرد، از پروژه‌های پر ریسک برحذر بود و تا حد امکان کم‌ریسک‌ترین پروژه‌ها را اتخاب کرد.

دانش آموختگان: بنا به تجربه بسیاری از افراد برآوردها را بالاتر از مقدار واقعی پیش بینی می‌کنند تا با گرانی‌ها برخورد کنند؛ شاید این کار اخلاقی نباشد اما آیا چاره‌ای جز این وجود دارد؟ نظر شما چیست؟

ا.ع: این نوع پیش بینی ربطی به اخلاقی یا غیراخلاقی بودن ندارد؛ در بحث بودجه‌ریزی به این نوع عملکرد واقع بینی و احتیاط گفته می‌شود که از یکی از اصول مهم حسابداری است.

دانش آموختگان: تغییرات ناگهانی در بودجه را چگونه باید برای حامیان مالی پروژه توجیه کنیم؟

ا.ع: حامیان مالی، منابع نامحدود در اختیار شما نمی‌گذارند. شما باید با استفاده از بودجه، نقشه راه خود را تهیه کرده باشید تا بتوانید حامیان مالی را نیز در مراحل بعد همراه خود داشته باشید.

دانش آموختگان: اقداماتی كه بايد در پايان پیش بینی بودجه‌ به صورت هفتگی (در شرايط بحران اقتصادی) انجام داد چيست؟ تحليل توزيع منابع در موضوعات پرنوسان چگونه صورت می‌گيرد؟

ا.ع: برای مثال، اگر نرخ ارز گران‌تر می‌شود، باید هزینه‌ها و درآمدهای برنامه‌ریزی شده را مجددا با این نرخ محاسبه کرد. این کار در برنامه‌هایی مثل Excel براحتی انجام می‌شود و کافی است شما فرضیات خود را تغییر دهید تا در کسری از ثانیه نتایج جدید محاسبه شوند. اگر برنامه/ پروژه خاصی به دلیل غیراقتصادی بودن آن، دیگر امکان پذیر نباشد باید آن را حتی موقتا هم که شده از برنامه خارج کرد.

آموزش و توانمندسازی