ترویج "مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها" پروژه‌ای خلاق و پرچالش اما موفق! گفتگوی پرتو با علیرضا امیدوار

اگرچه دهه‌ها از معرفی مفهوم "مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و حاکمیت شرکتی" در غرب می‌گذرد، به نظر بعضی از کارشناسان، جامعه کسب و کار ایران هم‌چنان با این عبارت بیگانه است. بحث "مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها" جامعه کسب و کار را ترغیب به حرکت در جهت تحقق هدف‌های اجتماعی می‌کند و رویکردی متعالی در کسب و کار معرفی می‌نماید؛ بدین شکل که شرکت‌ها از نقش تاريخیشان که کسب سود، پرداخت ماليات، استخدام کارکنان و تبعيت از قوانين است فراتر می‌روند. امروزه برای مدیران حرفه‌ای در سطح بین‌المللی، ديگر کافي نيست که وظايفی چون برنامه ريزی، سازماندهی و کنترل را انجام دهند و خود را اثربخش بنامند؛ بلكه پاسخگويی به "نيازهای ذینفعان جامعه" و "خواست شهروندان" نیز از زمره وظايف بااهميت آنان محسوب می‌شوند. بنابراین یک رابطه برنده‌-‌‌ برنده و خلق ارزش مشترک هم برای جامعه و هم برای بنگاه، زیربنای مفهومی موضوع مسئولیت شرکتی است . پایداری کسب و کار و جامعه در نهایت زیر بنای مفاهیم حاکمیت شرکتی و مسئولیت اجتماعی شرکتی می‌باشند.

علیرضا امیدوار، فارغ التحصیل دانشگاه تهران در رشته سیاستگذاری عمومی و دانشگاه ناتینگهام انگلستان در رشته مدیریت کسب و کار مسئولیت پذیر است؛ وی در سال ۱۳۸۵ سازمان غیردولتی "حاکمیت و مسئولیت شرکتی" را تاسیس می‌کند تا برای نخستین بار در ایران، موسسه‌ای با هدف گسترش این فرهنگ پایه‌گذاری شده باشد. این مرکز، سازمانی غیرانتفاعی و غیرسیاسی است که در چهارچوب اهداف و موضوعات ترویج و آموزش مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و حاکمیت شرکتی در کشور تشکیل شده و تا به امروز عملکرد موفقی داشته است. امیدوار مدیر سابق گروه مطالعات راهبری آتیه بهار، مشاور ارشد مشاوره ارزش آفرین و نايب رييس كميته متناظر استاندارد مسئوليت پذيري اجتماعي ایزو ۲۶۰۰۰ نیز می‌باشد.
به عنوان پایه‌گذار موسسه‌ای که فضای کسب و کار ایران را در جهت عملکرد مسئولانه نسبت به جامعه هدایت می‌کند، علیرضا امیدوار تلاش‌هایی را در جهت ورود این مفاهیم به محیط کسب و کار کشور کرده است. وی که از دانش‌آموختگان پرتو نیز می‌باشد، در گفتگویی تفصیلی با پرتو به شرح فعالیت‎‌های سازمانش پرداخته است. در زیر مشروح این گفتگو را با هم می‌خوانیم:

پرتو: چگونه با مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها آشنا شدید و چطور شد که تصمیم به ترویج آن در ایران گرفتید؟
ع.ا : من با بحث مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها زمانی آشنا شدم که در یک شرکت مشاور مدیریت استراتژیک در تهران کار می‌کردم. بسیاری از مشتریان ما در آن زمان شرکت‌های خارجی بودند. زمانی که چندین شرکت خارجی از ما خواستند که به آنها برای انجام پروژه‌های سرمایه‌گذاری اجتماعی مشاوره دهیم، من در این نوع پروژه‌ها دخیل شده و کم کم به آنها بسیار علاقمند شدم. ناآشنایی جامعه کسب و کار ایران با این مبحث و نیاز مبرم جامعه به سرمایه‌گذاری اجتماعی بخش خصوصی و تغییر نگاه جامعه به بخش خصوصی از این طریق مرا بر این داشت که قدمی اساسی در این راه بردارم.
پروژه‌های مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها می‌تواند در راستای حل آلودگی هوا، اشتغالزایی، آموزش به سطوح مختلف جامعه و حتی حفاظت از آثار تاریخی، باستانی یک جامعه باشد. شرکت‌هایی هستند که در حوزه صنایع مختلف مثل نفت و گاز فعالیت داشته اما در راستای مسئولیت اجتماعی خود، سعی در ارائه وام‌های دانشجویی به جوانان در شهرهایی که فعالیت می‌کنند دارند و یا کتابی در حوزه فرهنگ و هنر کشور منتشر می‌کنند. ما سعی می‌کنیم نشان دهیم که - برخلاف تصور بسیاری از صاحبان کسب و کار در ایران- مسئولیت شرکتی موضوعی جدای از کسب و کار نیست. مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها، در قبال فراهم کردن محیط کار خوب برای کارمندان، توانمندسازی آن‌ها، ارائه اطلاعات درست به مشتری، آموزش مصرف مسئولانه به مشتریان، تعهد در قبال منابع تجدید‌ناپذیر، مبارزه با رشوه و فساد و ناهنجاری‏های اجتماعی و اموری از این دست تعریف می‏شود.
در حاكميت شركتی مناسب که قواعد و رويه‌های حاكم بر روابط بين اعضای هیئت مدیره، مديران اجرایی و سهامداران شركت‌ها و همچنين ذينفعانی نظير كاركنان و حامیان مالی می‌باشد، مشکلات اساسی‌تری در محیط کسب و کار کشور وجود دارد. تحقیقی که توسط مرکز ترویج حاکمیت شرکتی در سال ۱۳۹۰ انجام شد و اعضای هیئت مدیره ۲۶ شرکت ایرانی مورد مصاحبه عمیق در مورد نحوه اداره شرکت قرار گرفتند، نشان داد که اكثرا اعضای هيات مديره را غير فعال و به عنوان امضا كنندگان صرف دانسته و يا اين كه آنان را تنها در افزايش منافع سهامداران موثر و فعال می‌بینند. در شرکت‌های خانوادگی و یا شرکت‌های با ساختار جوان و کار آفرینانه نیز عدم توجه به ساختار حاکمیت شرکتی چالش‌های بسیار ایجاد کرده و در برخی موارد موجب جوانمرگ شدن این شرکت‌ها شده است.

پرتو:نخستین قدمی که در راستای ترویج مسئولیت اجتماعی شرکتی برداشتید چه بود؟ چگونه شروع کردید؟
ع.ا : سال ۱۳۸۳ زمانی که هنوز مرکز خود را تاسیس نکرده بودم، با کمک همکاران خود در شرکت مشاوره مدیریتی که کار می‌کردم کنفرانسی درباره مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در اتاق بازرگانی برگزار نمودیم. سپس همان گروهی که با هم روی این مسئله کار کرده بودیم، ستادی غیررسمی برای ترویج مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP) تشکیل داده و کمی بعد آن را به کمیته ملی اهداف توسعه هزاره در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور متصل کردیم. اما پس از آن که در سال ۱۳۸۵ سازمان مدیریت منحل شد، ستاد ما نیز منحل گردید. بعد از این انحلال، من و عده‌ای از دوستان و همکارانم که همگی فارغ التحصیلان علوم سیاسی، مدیریت و حقوق بودیم تصمیم به تاسیس سازمانی با هدف ویژه گسترش مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در ایران گرفتیم و مرکز ترویج مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها را در آذر ماه ۱۳۸۵ تاسیس و به ثبت رساندیم و در سال ۱۳۸۷ موضوع حاکمیت شرکتی را نیز به دستور کار مرکز اضافه کردیم.

پرتو: چگونه از پس مخارجش برآمدید؟
ع.ا : در شروع کار همه چیز داوطلبانه بود. ۵ نفر بودیم که کار را شروع کردیم. ابتدا اتاق کوچکی در درفتر کار یکی از دوستانم به طور مجانی گرفتیم. می‌دانستیم که در سال‌های نخستین، تنها کار ما باید تبلیغ و گسترش مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و بستر سازی/ بازار سازی باشد. استراتژی خود را براساس ذینفعان چندگانه تنظیم کردیم. بنابراین برای هر یک از ذینفعان یک برنامه عملیاتی تعریف کرده و هر یک را به یکی از افراد گروه اختصاص دادیم.

پرتو: ذینفعانتان عمدتا چه کسانی بودند؟
ع.ا : ما ذینفعان اصلی خود را دولت و نهادهای وابسته به آن، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها، سازمان‌های مردم نهاد و غیردولتی و بخش خصوصی شناسایی کردیم.

پرتو: استراتژیتان در راستای مدیریت ذینفعان شناسایی شده چه بود؟ ممکن است برای ما مثالی بیاورید؟
ع.ا : همان طور که گفتم برای هریک، برنامه‌ای عملیاتی تعریف کردیم. طبق این استراتژی ما در مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام یک کارگاه درباره جایگاه مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در برنامه پنجم توسعه و خصوصی‌سازی برگزار کردیم و بر توضیح این برآمدیم که چرا مدیران دولتی باید به دنبال مشارکت بخش خصوصی برای حل چالش‌های اجتماعی باشند.
درهمین راستا برای ارتباط با رسانه‌ها به عنوان یکی دیگر از ذینفعان پروژه، کارگاهی در برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP ) برگزار کرده و خبرنگارها را دعوت کردیم. هدف ما توجیه رسانه‌ها برای توجه به مسئولیت اجتماعی بنگاه‌های اقتصادی بود. برای دانشگاه‌ها نیز سمینارهای کوچک یکی دو ساعته در دانشکده‌های مدیریت برگزار کردیم. برای مثال در دانشکده مدیریت دانشگاه شریف، در دانشگاه زاهدان و نیز دانشگاه شیراز. حتی در دانشگاه شریف یک درس ۳ واحدی اختیاری تعریف کردیم و در دو ترم به دانشجویان مدیریت درس اخلاق کسب و کار و مسئولیت اجتماعی ارایه دادیم بیش از ۱۷ جلسه در هر ترم.
برای بخش خصوصی و به قولی بخش کسب و کار نیز با یک موسسه آموزشی تفاهم‌‍نامه امضا کردیم تا دوره‌های آموزشی مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها برای بنگاه‌های اقتصادی برگزار کنیم. این برای نخستین بار بود که در ایران چنین کلاس‌های برگزار می‌شد اما استقبال چندان خوب نبود. هزینه این کلاس‌ها برای هر نفر کمتر از ۷۰ هزار تومان بود. همین‌جا باید به یک نکته بسیار مهم اشاره کنم: این کلاس‌ها از لحاظ مالی برای ما اصلا سودده نبود و ما نیز پیش‌بینی آن را می‌کردیم. اما می‌دانستیم که این برنامه‌های آموزشی راهی برای آشنایی ما با بخش خصوصی و شرکت‌هاست. بخش بزرگی از آنچه امروز برای مرکز منابع پایدار درآمدی شده است را شرکت‌هایی تشکیل می‌دهند که در این دوره‎ها با ما آشنا شدند و هم اکنون از ما مشاوره مدیریتی و استراتژیک در این حوزه دریافت می کنند و به نوعی شرکای مرکز محسوب می‌شوند. باید تاکید کنم که برنامه‌ریزی ما درازمدت بود.

پرتو: هزینه کارگاه‌های آموزشی را چگونه تامین می‌کردید؟
ع.ا : هزینه‌ کارگاهی که در مجمع تشخیص مصلحت نظام برگزار کردیم را خود مجمع متقبل شد. در آن مقطع برای نخستین بار در ایران یک پژوهش‌نامه در مورد مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و نیز دو مقاله چاپ کردیم که هزینه چاپش با مجمع بود. برای کارگاهی که برای رسانه‌ها برگزار کردیم نیز حامی مالی پیدا کردیم. من از طریق ارتباطاتی که داشتم، موفق شدم از چندین شرکت بزرگ ایرانی و بین‌المللی فعال در ایران حمایت مالی جلب کنم و نیز چندین نهاد و شرکت معتبر نیز مانند یونیسف (UNICEF) از حامیان معنوی برنامه بودند بدین معنی که به شرکت ما اجازه دادند لوگوی آنها را در کارگاه خود نمایش دهیم. برای تبلیغاتمان نیز UNDP کمکمان کرد.

پرتو: حامیان مالی خود را چگونه پیدا کردید و چگونه حمایت مالیشان را جلب نمودید؟
ع.ا : همانطور که گفتم من شبکه ارتباطی گسترده‌ای داشتم و بسیاری از مدیران شرکت‌های بزرگ را به طور شخصی می‌شناختم. در نتیجه، فهرستی از اسامی آماده کردم و از طریق تماس های مکرر تلفنی و یا ارسال ایمیل و فکس، درخواست دیدار با این افراد را کردم و توانتستم بسیاری را حضوری ملاقات کنم؛ در این ملاقات‌ها برایشان برنامه‌هایمان را توضیح دادم و توانستم از همین طریق حمایت مالی چندین شرکت را جلب کنم؛ تعدادی دیگر نیز اگرچه از لحاظ مالی کمکی نکردند، حاضر به حمایت معنوی ما شدند که این، به اعتبار ما به عنوان یک موسسه نوپا بسیار کمک کرد.

پرتو: استراتژی شما به طور روشن چه بود (است)؟
ع.ا : ما به دنبال تغییر رفتار شرکت‌ها بودیم و هستیم. برای تحقق این هدف سه فاکتور لازم است: نخست آگاه‌سازی درباره مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها ؛ دوم این که گروه‌های هدف که آگاه شده‌اند بخواهند و تصمیم بگیرند که تغییر کنند؛ سوم این که آنهایی که تغییر را می‌خواهند، توان و امکان تغییر را داشته باشند. بنابراین، اولین قدم ما آگاه‌سازی فضای کسب و کار ایران نسبت به مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و حاکمیت شرکتی است.
من یک سال پس از تاسیس مرکز برای ادامه تحصیل به انگلستان رفتم و پس از بازگشت، استراتژی مرکز را تا حدی تغییر داده و از فعالیت‌های محلی به منطقه‌ای و بین‌المللی گسترش دادم. تصمیم گرفتیم دستور کار خود را در محیط بین‌الملل پیدا کرده و سپس آن را با توجه به محیط کسب و کار ایران محلی کنیم.

پرتو: آیا این تغییر جهت در استراتژی مفید واقع شد؟
ع.ا : برقراری ارتباط با شبکه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در حوزه مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها بسیار مفید است چرا که در ایران تجربه‌ای در این زمینه وجود ندارد و باید برای استفاده از تجارب شرکت‌ها دراین زمینه وارد عرصه بین‌المللی شد. از طرفی نیز این کار انگیزه خوبی برای شرکت‌ها در راستای مسئولیت‌پذیری بیشتر است چرا که به نوعی به آنها نشان می‌دهد که اگر مسئولانه عمل کنند می‌توانند وارد عرصه بین‌الملل شوند.

پرتو: از فعالیت‌های بین‌المللی خود برای ما بگویید.
ع.ا : ما نخستین موسسه ایرانی هستیم که عضو معاهده جهانی سازمان ملل متحد UN Global Compact شدیم. ارتباط خوبی هم با کشورهای منطقه داریم. ما با مرکز مسئولیت‌ اجتماعی شرکت‌های ترکیه، پاکستان و آذربایجان و نیز اتاق بازرگانی دوبی و مرکز مالی بین المللی و موسسه گزارش دهی جهانی ، موسسه منشور زمین و کمیته استاندارد ایزو ۲۶۰۰۰ ارتباط برقرار کرده و همکاری می‌کنیم و با بعضی از آنها پروژه‌های مشترک داشته‌ایم. هم اکنون موسسه مسئولیت اجتماعی ترکیه ، انجمن حاکمیت شرکتی ترکیه و موسسه حاکمیت شرکتی پاکستان از شرکای اصلی مرکز هستند.

پرتو:برای مثال تا به حال چه نوع پروژه‌هایی انجام داده‌اید؟
ع.ا : برای مثال، ما با ترکیه پروژه‌ای روی مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها تعریف کردیم و برای اولین بار در ایران گزارشی کشوری روی مسئولیت‌ اجتماعی شرکت‌ها در آوردیم. در این گزارش ۲۸ شرکت را که هر یک به نوعی نماینده‌ای از بخشی از محیط کسب و کار ایران بودند، بررسی کرده و مورد مطالعه قرار دادیم. شاخص‌های بومی مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌ها را درآوردیم. جشنواره مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌ها در ترکیه و ایران برگزار کردیم. ۱۵ مدیر بنگاه‌های موفق ترک را به ایران دعوت کردیم تا از نمایشگاه مسئولیت‌ اجتماعی شرکت‌ها در ایران و نیز از محیط کسب و کار در ایران بازدید کنند. در ضمن ۱۵ مدیر بنگاه‌های موفق ایرانی نیز از ترکیه دیدار کردند. همچنین یک گروه کاری متشکل از ۱۲ مدیر و افراد دانشگاهی تشکیل دادیم که نزدیک به یک سال، جلساتی را با موضوع حاکمیت شرکتی برگزار کرده و دو سفر مطالعاتی به پاکستان و ترکیه داشتند.

پرتو: چگونه هزینه‌های شرکت را تامین می‌کنید؟ استراتژی مالیتان چیست؟
ع.ا : ما از ابتدای شروع کار و از همان هنگام که مرکز ترویج مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌ها را تاسیس کردیم، استراتژی کلی مالی خود را این قرار دادیم که اصولا هیچ برنامه‌ای را تنها برگزار نکنیم چرا که با این کار، ما ذینفعان را درگیر می‌کنیم، صدای خود را به گوش تعداد بیشتری رسانده و هزینه‌های خود را کاهش می‌دهیم. طبق این استراتژی، ما همیشه برای اجرای پروژه‌های خود به دنبال شریک و یا حامی بوده‌ایم.
برای مثال، ما تا به حال بیش از ۳۰۰ کارگاه آموزشی برگزار کرده‌ایم و همیشه مکان این کارگاه‌ها را از طریق شراکت و یا حمایت مالی تهیه کردیم و هرگز مبلغی برای اجاره سالن نداده‌ایم. به عنوان مثال، ما امسال با همکاری روزنامه دنیای اقتصاد کارگاهی آموزشی برای خبرنگاران در زمینه حاکمیت شرکتی برگزار کردیم و در نتیجه هزینه‌ای بابت تبلیغات ندادیم و مکان کارگاه را هم روزنامه دنیای اقتصاد تامین کرد.
و به عنوان مثالی دیگر: در مورد نمایشگاه مسئولیت‌ اجتماعی شرکت‌ها که پیش‌تر تشریح کردم، برای فراهم کردن مکان نمایشگاه با شهرداری منطقه ۳ تفاهم نامه امضا کردیم و شهرداری سالن همایش پارک سئول را در اختیار ما گذاشت. برای تامین بقیه مخارج نیز به دنبال جلب حمایت مالی بخش خصوصی رفتیم و توانستیم حمایت مالی ۱۵ شرکت از جمله هیوندا، پارس خودرو، مپنا، فرش مشهد و گلرنگ را جلب کنیم.

پرتو: چه طور حمایت مالی این شرکت‎ها را جلب می‌کنید؟ ساده‌تر بگویم، چطور آنها را راضی می‌کنید که از برنامه‌های شما حمایت کنند؟
ع.ا : استراتژی ما این است که بسته‌های حمایتی را کوچک تعریف می‌کنیم که راحت‌تر مورد قبول قرار بگیرند؛ مثلا بسته‌های یک تا یک و نیم میلیون تومانی نه بیشتر. به جای این که پول بیشتری از یک حامی بگیریم، مبالغ کمتری از چندین حامی می‌گیریم.
در ضمن، باید دوباره تاکید کنم که برنامه‌های آموزشی که سال‌های اولیه کار برای شرکت‌ها می‌گذاشتیم و از لحاظ مالی هیچ سودی برایمان نداشت و حتی هزینه هم روی دستمان می‌گذاشت، امروز جواب داده است چرا که اغلب حامیان مالی ما با ما در آن کلاس‌ها آشنا شده‌اند و امروز به ما اعتماد دارند.

پرتو: جدا از پروژه‌ها، برنامه مالی شما برای کل شرکت چگونه است؟ آیا سازمان شما به عنوان یک سازمان غیردولتی که در حوزه اجتماعی فعالیت می‌کند به خودکفایی مالی رسیده است؟ اگر بله، لطفا بگویید چگونه به این خودکفایی رسیده‌اید؟
ع.ا : ما در ابتدای تاسیس ان.جی.او به جای این که یک طرح کسب و کار بنویسیم، یک برنامه استراتژیک نوشتیم که کم و بیش در بالا توضیح دادم. هنگامی که احساس کردیم بازار را تا حدی آماده کرده‌ایم و خود را به فضای کسب و کار ایران تا حدی شناسانده‌ایم، طرح کسب و کار نوشتیم. در واقع، طرح کسب و کار را سال گذشته نوشتیم. امسال اولین سالی بود که سازمان ما سود داد؛ البته این سود بسیار ناچیز بود اما با توجه به تازگی بحث مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و عدم آمادگی فضای کسب و کار ایران، این سود ناچیز هم قدم بزرگی است.
برای جلب اعتماد و مشروعیت بیشتر در فضای کسب و کار ایران، پس از نوشتن طرح کسب و کار آن را به حدود ۲۰ نفر از افراد شناخته شده و خوشنام کسب و کار ایران ارائه دادیم و در نهایت، چهار نفر موافقت کردند که عضو هیات مدیره سازمان شوند. ما هر دو ماه یک بار جلسه هیات مدیره داریم و این کمک بسیار بزرگی به اعتبار سازمان است.

در مهرماه نیز برنامه داریم که یک مهمانی بزرگ ترتیب دهیم و در آن از افراد مهم و شرکت‌های موفق در فضای کسب و کار ایران دعوت به عمل بیاوریم تا سازمان و فعالیت‌هایش را معرفی نماییم و مراسم تقدیر و رو نمایی از کتاب‌ها و انتشارات مرکز را داشته باشیم.
در حال حاضر، حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد از هزینه‌های شرکت توسط پروژه‌های مشاوره‌ای ما تامین می‌شود. شرکت‌هایی که از ما تقاضای مشاوره می‌کنند هر سال در حال افزایش است به طوری که باید اعتراف کنم ما به سختی می‌توانیم پاسخگوی این همه تقاضا در بازار باشیم. نیاز بازار بیش از توان و منابع ماست، چرا که ما از لحاظ نیروی انسانی بسیار در محذوریت هستیم و متاسفانه در سال‌های گذشته نتوانسته‌ایم برای منابع انسانی خود ظرفیت‌سازی کنیم. اما هدف ما این است که ما در نهایت بیشتر به عنوان مرجعی برای مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و حاکمیت شرکتی باشیم و به عنوان یک بازیگر از سوی سازمان‌های مقرراتی به رسمیت شناخته شویم و فقط یک مرکز ارایه دهنده خدمات آموزشی و مشاوره‌ای نباشیم.

پرتو: بزرگترین چالش‌های شما هنگام شروع کار چه بود؟ چه تعبیری برای حل آن اندیشید؟
ع.ا : یکی ازعمده‌ترین چالش‌ها برای ما هنگام شروع این بود که یک عده جوان بودیم و کسی ما را خیلی جدی نمی‌گرفت. بنابراین تصمیم گرفتیم شورای سیاست‌گذاری تشکیل دهیم و با دعوت از افراد شناخته شده‌ فعال در این عرصه که می‌شناختیم برای عضویت در این شورا دعوت کنیم تا اعتبار خود را افزایش دهیم. این کار کمک خوبی به اعتبار ما کرد، اما به این دلیل که حمایت فضای کسب و کار بسیار ناچیز بود و ما نیز مهارت‌های مدیریتی نداشتیم، نتوانستیم بیش از یک سال این شورا را حفظ کنیم. به همین دلیل در سال گذشته موفق شدیم پس از آماده کردن یک برنامه کسب و کار و یک پرزنتیشن حرفه‌ای که متمرکز بر نقاط قوت و ضعف و چالش‌های مرکز بود، ۴ نفر از بهترین و خوشنام ترین مدیران اقتصادی کشور چون دکتر پرویز عقیلی کرمانی، دکتر عباس هشی، علیرضا عسکری مارانی و جواد نظیری را دعوت کنیم که عضو هیئت مدیره مرکز شوند.

پرتو: امروز اصلی‌ترین چالشی که با آن مواجه‌اید چیست؟
ع.ا: اصولا تصور رایج این است که بزرگترین چالش ان.جی. اوها در ایران چالش‌های مالی است. اما چالش‌هایی بزرگتر از مسائل مالی برای سازمان‌های غیردولتی در ایران وجود دارد. من به عنوان عضوی از جامعه ان.جی.اویی ایران و کسی که ارتباطی تنگاتنگ با بسیاری از سازمان‌های غیردولتی ایرانی و بنگاه‌های کسب و کار دارد، می توانم بگویم که عمده‌ترین چالشی که ان.جی.اوها در ایران با آن مواجه هستند مسئله منابع انسانی و نیروی متعهد و متخصص است. مهمترین چالش ما نیز همین عدم پایداری در زمینه منابع انسانی است.
یکی از مشکلات مسئله فرهنگ کارداوطلبی است که هنوز در ایران جا نیافتاده است. در عین حال، تعادلی بین بازار و دانشگاه برقرار نیست. فارغ‌التحصیلان دانشگاهی برای موفق شدن در بازار کار باید ابتدا برای مدتی کارآموزی کنند و این مسئله کاملا جا افتاده‌ای در کشورهای پیشرفته است، اما در ایران فارغ‌التحصیلان و دانشجویان با این مفهوم بیگانه هستند و کار داوطلبی را در شان خود نمی‌دانند. همین عدم وجود کار داوطلبی باعث می‌شود که نیروی کار متخصص کم باشد. از طرفی، آنهایی که شایسته هستند نیز راه پیشرفت خود را در سازمان‌های مردم نهاد نمی‌بینند و به بخش خصوصی و یا دولت می‌پیوندند. در نتیجه، انتخاب سازمان‌های مردم نهاد در زمینه نیروی انسانی بسیار محدود می‌شود و مجبور می‌شوند نیروهایی را استخدام کنند که به اندازه کافی متخصص نیستند.

در مورد مرکز ما، چون مبحث مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و حاکمیت شرکتی بسیار جدید است، ما با چالش بزرگتری در منابع انسانی مواجه هستیم. زمان زیادی طول می‌کشد تا نیروی جدید ما با کار آشنا شود و به دانش آن مسلط گردد و در این میان بسیاری از این نیروها خسته شده، انگیزه خود را از دست می‌دهند و به نوعی دلزده می‎شوند. مثلا در زمینه حاکمیت شرکتی ما به کسانی احتیاج داریم که سابقه حسابداری و حقوق داشته باشند و معمولا فارغ التحصیلان این رشته ها تمایل دارند که حسابدار و وکیل شوند تا این که در مرکز مشغول شوند.

پرتو: آیا راه حلی برای این موضوع اندیشه‌اید؟ البته همه می‌دانیم این مسئله فرهنگی است و در دراز مدت حل خواهد شد.
ع.ا: ما برنامه داریم با اتاق بازرگانی تهران روزی را به عنوان "روز کار داوطلبانه" تعریف کنیم تا شرکت‌ها کارمندانشان را به کارهای اجتماعی و داوطلبانه تشویق کنند. در مورد سازمان خود نیز هر پنج شنبه کارگاه آموزشی دو ساعته درباره مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها برای کارمندان شرکت می‌گذارم، اما حتی این روش نیز تاثیر چشم‌گیری نداشته است.

پرتو: آیا تاثیر کار خود را روی جامعه کسب و کار ایران تا به حال احساس کرده‌اید؟
ع.ا : با وجود این که زمان زیادی از شروع فعالیت ما نمی‌گذرد و با در نظر داشتن این واقعیت که مبحث مسئولیت اجتماعی شرکت مبحثی بسیار جدید است، باید بگویم ما هنوز به زمان زیادی نیاز داریم تا بتوانیم تغییرات را در جامعه ایران به طور محسوس مشاهده کنیم. لازم می‌بینم در این جا چندین مورد از شاخص‌هایی که در این ارزیابی ضمنی استفاده کردم را شرح دهم. برای مثال، سال ۱۳۸۴ اگر کسی در گوگل مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها را جستجو می‌کرد حتی نمی‌توانست سه چهار تا لینک در آن مورد به زبان فارسی پیدا کند. اما امروز تعداد لینک‌های مرتبط به این موضوع که در گوگل بالا می‌آید از ۴۰۰ نیز می‌گذرد. از طرفی تعداد پایان‌نامه‌های کار شده روی این موضوع افزایش یافته است و ما مشاور بسیاری از این پایان نامه‌ها بوده‌ایم و مهمتر از همه، این که هر روزه شرکت‌های بیشتری درباره مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها مشاوره می‌خواهند و دوره‌های آموزشی ما نیز مرتب بیشتر می‌شود و بسیاری از این شرکت‌ها پس از گذراندن دوره‎های ما، کمیته کاری مسئولیت اجتماعی در شرکتشان تشکیل می‌دهند. ما تا به حال برای بیش از ۳۰۰ شرکت کارگاه برگزار کرده‌ایم. از طرفی، به تازگی در اتاق بازرگانی نیز کمیسیون مسئولیت اجتماعی نیز تشکیل شده است که در آن از ما به عنوان مشاور دعوت به عمل آمده است. در موسسه استاندارد به دنبال تدوین استاندارد بومی مسئولیت پذیری اجتماعی هستیم. توانسته‌ایم بیش از ۱۵ شرکت ایرانی را مجاب به پیوستن به شبکه‌های بین‌المللی مسئولیت اجتماعی کنیم، برای نزدیک به ۱۰ شرکت ایرانی برنامه عملیاتی مسئولیت اجتماعی تعریف کرده‌ایم که به شدت استقبال شده است. به طور متوسط هر ماه یک گفتگو در مورد این موضوعات با رسانه‌ها داریم و هرهفته دو مطلب در روزنامه‌ها در مورد این موضوع منتشر می‌کنیم و خبرنامه‌ای را هر دو هفته منتشر می‌نماییم که برای نزدیک به ۳۰۰۰ نفر ارسال می‌گردد. این‌ها همه نشانه‌های بسیار امیدوارکننده‌ای است.

پرتو: با سپاس از شما و با آرزوی موفقیت روزافزون
ع.ا: با تشکر

آموزش و توانمندسازی

نظرات

naser1364's picture

naser1364

10.03.12

ایده جالب و موثری برای ترویج کار داوطلبانه است!

caspian's picture

caspian

06.07.14

سپاس. مصاحبه جالب، پرانگیزه و آموزنده ای بود.
ممنونم