روز سیزده به در، پرتو نوری بر فرایند بازیافت پلاستیک بتابانیم!

پلاستیک، راه حل و مشکل توإمان پلاستیک ها از نفت خام یا گاز طبیعی طی فرایندی در کوره هایی با دمای زیاد درست می شوند، و در پایانِ دوره کارآیی شان، دور ریخته می شوند. بخاطر مصنوعی بودن پلاستیک ها، نه ریزجانداران و نه عوامل طبیعی نمی توانند آنها را تجزیه کنند. در نتیجه پلاستیک ها مانند چوب یا آهن نیستند که بپوسند یا زنگ بزنند، برای مدتی طولانی شکل خود را حفظ می کنند. این خصوصیت در هنگام استفاده بزرگترین مزیت پلاستیک حساب می شود، اما دفع کامل آن را تقریباً ناممکن می سازد و همین موضوع دلیل اهمیت بازیافت پلاستیک می باشد. بازیافت چگونه عمل می کند سه روش رایج برای بازیافت پلاستیک ها وجود دارد: در روش مکانیکی، ضایعات پلاستیکی به ماده ای تبدیل می شود که می تواند برای ساخت محصولات پلاستیکی جدید استفاده شود. این روش، رایج ترین روشِ بازیافت می باشد، و شامل مراحل جمع آوری، مرتب سازی و بسته بندی بر حسبِ نوع پلاستیک، رنگ و یا هر دو می باشد. در کارخانه بازیافت، پلاستیک ها از یکدیگر جدا شده و به ورق های کوچک در حد یک سانتیمتر خرد می شوند. سپس برای حذف آلاینده ها، پلاستیک ها شستشو  داده می شوند و با شناور کردن آنها، آلاینده های سنگین (قابل ته نشینی) نظیر تکه های برچسب، فویل یا چسب از ورق  ها جدا می شوند. پس از آن، ورق ها ذوب و فشرده می شوند و پس از سرد شدن، به دانه ساز که محصولات را به دانه های کوچک تبدیل می کند، ریخته می شوند. در نهایت، دانه ها برای ساخت محصول جدید استفاده می شوند. پلاستیک می تواند به صورت گرمانرم ها (پلاستیک هایی که قبل از تجزیه، ذوب می شوند) و گرماسخت ها (پلاستیک هایی که پیش از نرمی، تخریب می شوند) دسته بندی شود. بر این اساس، در عالم فرضیه همه پلاستیک های بسته بندی می بایست با روش مکانیکی به محصول اولیه بازیافت شوند. اما در واقعیت، مقدار کمی از پلاستیک ها بازیافت می شوند و روش رایج تر، فراوری پلاستیک هایی است که به محصولات دیگری که خود غیر قابل بازیافتِ هستند، تبدیل می شوند. در روش شیمیایی، ضایعات پلاستیکی به ذراتی تبدیل می شوند که می توانند در ساخت پلاستیک جدید استفاده شوند. در روش حرارتی، ضایعات پلاستیک به گاز یا نفت تبدیل می شوند که می توانند به عنوان سوخت یا در تولید محصولات پلاستیکی جدید مصرف شوند. به چند دلیل بازفراوری اولیه حرارتی و شیمیایی مشکل است. یکی اینکه پلاستیک ها بسیار مستعد آلودگی هستند که منجر به نقص در ساختار شده، در نتیجه خواص مکانیکی ضعیفی می دهند و در برخی موارد، موجب شکست کلی ساختار آنها می شود. آلودگی ها از جاهای گوناگونی می آیند، مانند ضایعاتی که در مرحله شستشو حذف نشده اند. جدی ترین مشکل وقتی بوجود می آید که چند نوع پلاستیک با هم ترکیب می شوند. برای مثال حتی مقادیر کمی از نوعی پلیمر می تواند موجب شکست ساختار پلاستیکی باشد که در ساخت بطری های آشامیدنی بکار می رود. دلیل دوم آنست که پلاستیک ها به حرارت و جابجایی (حمل) حساس اند. بخش های سازنده پلاستیک وقتی در معرض حرارت و فشار قرار می گیرند، ساختارشان تغییر می کند. برخی مولکول ها به یکدیگر متصل و سفت شده و در نتیجه پلاستیک، سست تر و ترد تر می شود. هر بار که پلاستیک از طریق حرارتی بازفراوری می شود، خواص مکانیکی اش در نتیجه تردتر و دوام پلاستیک تنزل می یابند. در مقابل شیشه و آلومینیوم (که از مولکول های کوچک درست می شوند) به حرارت و حمل حساس نیستند و از این رو می توانند بطور نامحدودی بازفراوری شوند. در عوض، بازیافت پلاستیک ها به روش شیمیایی در مقایسه با بازیافت مکانیکی متداول این مزیت را دارد که محصولات پس از تصفیه، همانند مواد خام اولیه برای ساخت پلاستیک های جدید استفاده می شود. اما به نسبت روش مکانیکی، هر دو روش به انرژی و سرمایه اولیه زیادی نیاز دارند. محصولات هر دو روش حرارتی و شیمیایی، مشابه یا حتی بزرگ تر و گران تر از مواد خام اولیه هستند. البته هر چه قیمت نفت بیشتر می شود، استفاده از این نوع بازیافت به صرفه تر می شود. فراورش بازیافت به شدت تحت تاثیر نوع پلاستیکی است که بازیافت می شود. احتمالاً زیر بطری ها یا سطل های پلاستیکی، نمادی را دیده باشید که متشکل از چند پیکان به هم پیوسته دور یک عدد می باشد. شماره ای که در این نماد مشخص شده، نشاندهنده نوع پلاستیک  می باشد. با این حال، حتی پلاستیک هایی که نوع آنها یکی است در برخی موارد نمی توانند با هم بازیافت شوند، زیرا این شماره گذاری ها بر اساس استاندارد های صنعت پلاستیک سازی انجام می شوند و نه بر اساس صنعت بازیافت. امروزه در بهترین شرایط کمتر از %5 از پلاستیک ها بازیافت می شوند. این آمار نشان می دهد که مشکل ضایعات پلاستیک فراتر از آن چیزی است که بتوان با بازیافت آن را حل کرد. مشکل اساسی در طراحی پلاستیک ها است. هنگامی که پلاستیک در مرحله صنعتی طراحی و ساخته می شود، به ندرت به چگونگی بازیافتشان توجه می شود. هم چنین سر بطری متفاوت از بدنه ی بطری ساخته شده است. بنابراین قبل از بازیافت باید از یکدیگر جدا شوند. برچسب ها و چسب ها نیز در مواردی مشکل ساز می شوند، اما با طراحی مناسب می توان همه این مشکلات را حل کرد. دو نوع راه حل در مرحله تولید مطرح هستند که در نگاه اول، بنظر می رسد متضاد هم باشند. روش اول این است که پلاستیک ها به نحوی تولید شوند که به سختی به محصول مشابه تبدیل شوند. بازیافت این گونه پلاستیکها به صرفه تر است و محصول بازیافت با مواد اولیه برابری می کند. روش دوم این است که پلاستیک ها را از زیست توده مانند ذرت یا ضایعات کشاورزی بسازیم تا زودتر تجزیه شوند. این روش، مصرف سوخت فسیلی را نیز کاهش می دهد و به رد پای کربنی کمتری می انجامد. رقابت در میان مهندسان در طراحی پلاستیک هایی که اینگونه در طبیعت دفع می شوند بالاست و در همین زمینه، دولت ها نیز دست به کار شده اند و در راستای توسعه پلاستیک های قابل دفع در طبیعت، از طریق تخفیف مالیاتی برای سازندگان آنها و افزایش مالیات بر پلاستیکهای دیگر، سازندگان را حمایت می کنند. به نظر شما چه راهکردی برای کاهش ضایعات پلاستیکی در اطرافتان کارآمد تر است؟
محیط زیست

نظرات

naghiloo's picture

naghiloo

05.23.12

شیوه های کاهش ضایعات یا پسماند
کاهش تولید
تفکیک
استفاده مجدد
بازیافت
"محصولات قابل استفاده مجدد"
در عوض ظروف پلاستيكي يكبار مصرف از ظروف چيني، شيشه اي و ... با قابليت شستشو و استفاده مجدد؛ استفاده شود.
"پرهيز از بسته بندي هاي غير ضروري"
از آنجائيكه مواد، كارتن ها و وسايل بسته بندي حجم زيادي از مواد زائد خشك توليد شده را تشكيل مي دهند؛
به هنگام خريد محصولات به نكات زير توجه نمايند:
 هنگام انتخاب بين دو محصول مشابه، محصولي كه كمترين بسته بندي غير ضروري را داشته باشد، در اولويت است.
هنگام خريد مايحتاج منزل به ويژه محصولاتي كه زياد استفاده مي شوند؛ مانند مايع ظرفشويي، صابون، شامپو و غيره بجاي خريداري اندازه هاي كوچك آن محصولات، آنها را در ظروف بزرگ با صرفه اقتصادي خريداري نمايند. در مورد مواد غذايي، بزرگترين اندازه اي را كه مي شود قبل از فاسد شدن مصرف كرد، در اولويت خريداري قرار دارد
"استفاده مجدد از اقلام مصرفي."
قبل از آنكه كيسه ها، جعبه ها و ظروف مصرفي را دور بيندازند، در صورت بهداشتي بودن روي استفاده دوباره از اين اقلام فكر كنید. به عنوان نمونه:
 از تكه هاي چوب و الوارهاي كار كرده در ساخت جعبه تهيه كود آلي كمپوست و ... استفاده نمايند.
بطري هاي شيشه اي و پلاستيكي، شيشه هاي شير و نوشابه در صورت شستشوي مناسب قبل از مرحله بازيافت اين مواد، مي توانند در داخل منازل حداقل چند بار استفاده شوند. كارهاي ابتكاري در زمينه كاربرد اين وسائل قابل توجه است (مثلاً به عنوان گلدان، جاي وسايل خياطي، جعبه ابزار خانگي و غيره).

 توجه به اين نكته مهم است كه ظروف نگهداري محصولاتي همانند روغن موتور، سموم شيميايي دفع آفات، مواد شوينده سفيد كننده مانند وايتكس و ... تحت هيچ شرايطي نبايد دوباره استفاده شوند.

Amir Basir's picture

Amir Basir

05.24.12

پس باز هم بر می گردیم به فرهنگ سازی!! اما دوست عزیز من "هنگام انتخاب بين دو محصول مشابه، محصولي كه كمترين بسته بندي غير ضروري را داشته باشد، در اولويت است." متوجه نشدم. اگر ممکن است یک مثال از این بزنید.
با سپاس