کارآفرینی اجتماعی و رهبری محیط زیست

مفهومِ "توسعه پایدار" از جنبش‌های محیط زیستی در دهه‌های گذشته پدیدار شد. نشست‌های بین‌المللی همچون همایش زمین در سال ۱۹۹۲در شهر ریو، این واژه را به عرصۀ عمومی آشنا کرد. امروز، این مفهوم گاهی بیش از اندازه به کار می‌رود، و برای افراد مختلف، معنای متفاوتی دارد. با این وجود، مسائل جهانی همچون فقر، غذا و منابع آبی، امنیت انرژی و حفاظت از محیط زیست، در محورِ این مفهوم قرار دارند.

هیئت پایداری جهانی، هیئتی بلند پایه با تخصصِ تغییراتِ جوی و توسعه که در شهریور ماه ۲۰۱۰ توسط سازمان ملل تشکیل شد، از هم اکنون به توسعه در مفهومِ گستردۀ آن می پردازد و مسائل در هم تنیده جهانی و اهداف اقتصادی-فرهنگی دنیا را دنبال می کند. مشخص است که بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل، اهمیت موضوعی تغییرات جوی و پایداریِ محیط زیست را به عنوان یکی از زیر بناهای هر آنچه سازمان ملل انجام می‌دهد، می‌شناسد. اما چگونه می توان با این مسائل روبه رو شد؟ در عالمِ فرضیه‌ها، توسعۀ پایدار که به زمین صدمه نزند، ممکن است. اما در واقعیت، در هر قدم چالش‌هایی وجود دارد و سابقۀ حرکت ما در دنیا به سمت پایداری، حرکتی کند و ضعیف بوده است.

در سراسر دنیا، جمعیت عظیمی از افراد زندگی می کنند که به نیازهای اولیه شان دسترسی ندارند و در همین حال در حساس ترین مناطقِ محیط زیست جهان، و با در دست داشتنِ حداقل امکانات مالی و منابع ناکافی، با چالش های محیط زیست روبرو می‌شوند.

بحران‌های محیط زیستی، که شامل تغییرات جوی هم می شوند، بیشترین تاثیر را روی فقرا می گذارند. در مناطق روستایی، افت کیفیت خاک و رانش زمین می تواند فقر، گرسنگی و مهاجرت را به دنبال داشته باشد. کاهش میزان آب در مناطق خشک تولیدات کشاورزی را کاهش می‌دهد، مالاریا و بیماری های دیگر را افزایش می‌دهد، و به تنوع گونه‌های جانوری و گیاهی در زیست محیط صدمه می‌زند. به علاوه، بالا رفتن سطح دریا می تواند میلیون ها نفر را در دلتاهای گنگ، نیل، اروندرود و دیگر مناطقِ پست، به مهاجرت وادار کند و برخی کشورهای جزیره ای را به کلی به زیر آب ببرد.

بیشتر مناطقی که از کمبود آب رنج می برند، جوامعی با درآمد پایین هستند که جمعیت در آنها رو به رشد است و نمی توانند در جهت فناوری های لازم برای ذخیرۀ آب و آبیاریِ بهینه، سرمایه گذاری های بلند مدت بکنند. ایجادِ ارتباط میانِ این مناطق و برنامه های کلانِ توسعه و اقتصاد، سکویی برای کارآفرینی ایجاد می کند که می تواند برای این جوامع نتایج مثبت و بلند مدت داشته باشد.

جایزۀ "انرژیِ آینده زاید بن نهیان" در سال ۲۰۰۹ به "دیپال باروآ" تعلق گرفت که با ساختن ۲۵۰۰۰۰  صفحه نوری، به ۲/۲ میلیون نفر در بنگلادش، انرژی خورشیدی ارائه داد. او پس از دریافت جایزه، بنیادِ "انرژیِ تابناکِ سبز" را راه اندازی کرد که شبکه ای است از ۴۵ مرکز آموزشی برای زنانِ کارآفرین در مناطق روستایی. این سازمان ۵ هزار زن را با هدف ارائه انرژیِ "سبز" به تمام خانوارهای بنگلادش تربیت کرد.

در سال ۲۰۱۰، شرکت IDEI در هند به بیش از یک میلیون کشاورز در سراسر هند فناوری های آبیاری ارائه داد و بیش از ۱/۲ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرد و در همین حین ۵/۲ میلیون متر مربع آب، ۶۰۲/۸ میلیون لیتر سوخت گازوئیل و ۷۰۰ میلیون کیلووات الکتریسیته  صرفه جویی کرد و "رد پای کربنی" جامعه را به میزان ۲۰۳ میلیون تن دی اکسید کربن، کاهش داد.

امسال، من نایب رئیس کمیته انتخابِ جوایز بودم و این افتخار را داشتم که با چند قهرمانِ کارآفرینی اجتماعی آشنا شوم؛ کسب و کارهایی که توسط جوامع محلی اداره می شوند و قصد دارند کیفیت زندگی را در جوامع فقیر روستایی افزایش دهند. "نور و انرژی" یکی از این کسب و کارهای اجتماعی است. سمیر حاجی، بنیانگذار این شرکت، می‌خواست راهی پیدا کند تا فناوری را به دست افرادی که از همه بیشتر به آن نیاز دارند برساند. دست به کار شد و به جوامع محلی وام های خرد ارائه داد تا لامپ‌های کم مصرف و مولد های الکتریکی پدالی تهیه کنند و بتوانند خانه‌هایشان را با آنها روشن کنند. در نتیجه، امروز هفت هزار خانه در کشور رواندا روشنایی خود را خارج از شبکۀ برق کشوری تامین می‌کنند.

امید، در مثال‌های این گونه از کارآفرینی اجتماعی نهفته است؛ امید به این که بشریت بتواند توسعه را پایدار کند، و نیازهای هر ۷ میلیارد نفرمان را بدون به خطر انداختن نسل آینده، تامین کند.

دکتر نوال حسنی در شرکت انرژی مصدر نایب رئیس تحقیقاتِ پایداری می باشد. متن فوق نوشته او می باشد و از سایتِ "رهبریِ محیط زیست" برای تارنمای پرتو انتخاب شده است.

محیط زیست