“هوای بی خطر، حق همه است”… شهرداری پایتخت فیلیپین با کمک نقاش ها و رنگی مخصوص، این شعار را بر بدنه شهر به تصویر کشیده است. در این طرح، که EDSA   یا Everybody Deserves Safe Air نام دارد، شهرداری مانیل در مرحله اول ده هزار متر مربع از سطح شهر را با رنگی مخصوص پوشش می دهد.  در شهر مانیل، در اوقات مختلف روز، میزان نیترات های اکسیژن در هوا بین چهار الی هفت برابر میزان مجاز در نوسان است. هر متر مربع از این رنگ به اندازه یک درخت به تصفیۀ هوا کمک می کند.

اکسید های نیتروژن یکی از آلاینده های اصلی در هوای تهران، اهواز و دیگر شهرهای آلودۀ دنیا می باشد. اکسید نیتروژن، ماده ای است که وجود آن در هوا، به انواع بیماری های ریوی منجر می شود. منبع اصلی این آلودگی، اگزوز اتومبیل ها می باشد. این ماده یکی از عوامل اصلی باران اسیدی نیز می باشد و به هنگام جمع شدن در سطح زمین، با آلاینده های دیگر ترکیب می شود و ماده خطرناک “ازن” را به وجود می آورد.

مهمترین تصفیه کننده اکسید های نیتروژن از هوا، درختان هستند. در پی فرایند “فتوکاتالیسم”، اکسیدهای نیتروژن و کربن جذبِ برگ درختان می شود، و درخت با کمک نور، کربن و نیتروژن را در خود ذخیره می کند و اکسیژن را به هوا بر می گرداند. در رنگِ “ناکس-اوت” (Knox-out) که در این طرح به کار می رود، ذرات فوق العاده کوچکِ دی اکسید تیتانیوم (Tio2) در مقابل نور عکس العمل نشان می دهند و طی فرایندی شبیه به آن چه در برگ درخت انجام می شود، اکسید های خطرناک نیتروژن به ماده های بی خطری تبدیل می شوند. قیمت این رنگ، بین ۷۵ درصد تا دو برابر رنگ معمولی است.

برای استفاده از این رنگ، از نقاش های سرشناس دعوت شد تا طرح های خود را در زمینه آگاهی بخشی محیط زیستی ارائه دهند. نقاش های برگزیده، نقاشی های خود را بر ده دیوار به مساحت هزار متر مربع ترسیم می کنند. در اولین نقاشی که در تابستان ۱۳۹۰ توسط نقاش محلی خوزه تنسه روئیز پرده برداری شد، دنیایی تنیده از شاخ و برگ و پر از جانوران دریایی به تصویر کشیده شده که در کنار آن یک دکمه “ورود Enter”، تماشاچی را به اجرای جهانی سبز دعوت می کند.

یکی دیگر از این نقاشی ها که توسط هنرمند معروف انگلیسی “تاپیو سنلمن” بر دیوار شمالی یک پل زیرگذر در مانیل کشیده شده است، در هنگام حرکت در اتومبیل معنی پیدا می کند. او می گوید “می خواستم نسبت به محل صادق باشم و از آن تاثیر بگیرم. این منطقه، جای قشنگی نیست. یک محیط شهری دیوانه وار است با افراد مختلف و جهانهای موازی که در کنار هم زندگی می کنند.

سنلمن در مورد نقاشی اش می گوید “نخواستم درخت نخل بکشم تا مردم دنیای اطراف را فراموش کنند. به جای این کار، سعی کردم از محل اقتباس کنم و آن را به چیزی تبدیل کنم که به جای مایوس کننده بودن، الهام بخش باشد”.

در ادامه مصاحبه ای را از جان وود، بنیانگذار و عضو هیئت مدیره موسسه غیر انتفاعی “اتاقی برای خواندن” Room to Read می خوانید، که با تاکید بر سواد آموزی و برابری جنسیتی در تحصیل، به دنبال تغییر زندگی میلیون ها کودک در کشورهای در حال توسعه است.

کمی درباره انگیزه شکل گیری و بنیانگذاری “اتاقی برای خواندن” و این که از کجا الهام گرفتید بگویید؟

همه چیز بیشتر از ده سال پیش شروع شد، هنگامی که در نپال بودم و روزی، یک مدیر مدرسه از من درخواستی کرد. او به من گفت:” شاید یک روز با کتاب به اینجا برگردید”.آن موقع با مایکروسافت کار می کردم و برای تعطیلاتی که به شدت به آن احتیاج داشتم برای کوهنوردی به هیمالیا  رفته بودم. روز دومی که آنجا بودم به یک مدرسه در روستای باهوندانا دعوت شدم. وقتی آنجا رسیدم، مدیر مدرسه گفت: “حالا بیا کتابخانه را نشانت بدم”. وقتی بچه بودم وقت زیادی را در کتابخانه محله مان می گذراندم و توی کتابهای آن غرق می شدم. تصور کنید وقتی در کتابخانه ای که مدیر مدرسه نشانم داد چه حسی داشتم، کتابخانه ای برای ۴۵۰ دانش آموز که نه قفسه ای داشت و نه میز و صندلی و از همه مهمتر نه هیچ کتابی. همینجا بود که مدیر مدرسه آن حرف را گفت. البته او نمی دانست که من این جریان را به چالش شخصی م تبدیل خواهم کرد. به نظرم کاملا غیرعادلانه آمد که صدها دانش آموز می خواستند مطلب بخوانند اما نمی توانستند این کار را بکنند، چون دسترسی  به کتاب ندارند. در همان جا قول دادم که به آنها کمک کنم.

با ایمیل به دوستان و فامیل و آشنایان از آنها خواستم کتاب هدیه کنند و شروع به جمع آوری کتاب کردم. یک سال بعد در  سال ۱۹۹۱، سه هزار کتاب را با یک کاروان گاومیش به روستای باهوندانا رساندم و به وعده ام عمل کردم. هیچ وقت صورت و نگاه های خندان بچه ها یادم نمی رود، وقتی کتاب های جدید رنگی شان را باز می کردند. برای من این یک تجربه متحول کننده بود که میل بیشتری برای انجام دادن در من شعله ور کرد و باعث شد کاری که یک بار از روی مهربانی کردم تبدیل به همه زندگی ام شود. از مایکروسافت بیرون آمدم ، تمام سهامم را فروختم و در سال ۲۰۰۰ “اتاقی برای خواندن” Room to Read را تاسیس کردم. تصمیم راحتی نبود، اما هیچ وقت به پشت سر نگاه نکردم.

حالا اگر به شرایط امروز نگاه کنیم، “اتاقی برای خواندن” از نظر منابع، دستاوردها و نتایج به دست آمده، چقدر موفق بود؟

من در رویاهایم هم تصور نمی کردم به جایی برسیم که امروز هستیم. ما امروز سازمانی جهانی  متشکل از ۴۰۰ نیروی کار پویا و باپشتکار هستیم که با ده ها هزار اجتماع جهانی همکاری کرده و زندگی میلیون ها کودک را با فراهم کردن حق تحصیل برای آنها، تحت تاثیر قرار می دهیم. ما اولین دهه فعالیت خود را در حالی می گذرانیم که با گذر از مرزهای نپال به بهبود سواد و تحصیل دختران در ۹ کشور دنیا -از جمله بنگلادش، کامبوج، هند، لائوس، آفریقای جنوبی، سری لانکا، ویتنام و زامبیا- رسیده ایم.  “اتاقی برای خواندن” امروز در شبکه جهانی خود ۹ میلیون کتاب به زبان انگلیسی و ۲۵ زبان دیگر در بیش از ۱۱ هزار کتابخانه و ۱۴۰۰ مدرسه دارد و همچنین بورسیه تحصیلی و آموزش مهارت های زندگی به ۱۰ هزار دختر ارائه می دهد.

هدف ما این است که تا سال ۲۰۱۵، ابزار های سواد آموزی و آموزش با کیفیت بالا را در دسترس ۱۰ میلیون کودک قرار دهیم. ما این هدف را با کمک والدین کودکان، معلمان، مدیران، و سازمان های گسترده تر دولتی و غیر دولتی که سرمایه گذاران این کار و آینده کودکان شان هستند، دنبال می کنیم.

از نقطه نظر رهبری سازمان، می توانید چالش های اصلی یا موقعیت های کلیدی که توانسته اید بر آنها فائق شوید و به خصوص آنهایی که به موفقیت “اتاقی برای خواندن” انجامیده اند را عنوان کنید؟

فکر می کنم بزرگترین چالشم، قانع کردن دیگران برای اهمیت دادن به این مسائل بود. تحصیل کودکان در کشورهای در حال توسعه مسئله ای است که به اندازه کافی به آن پرداخت نشده است. این در حالی است که در جهان ۷۷۳ میلیون نفر بی سواد هستند.  چالش من از روز اول این بود که افراد را متقاعد کنم که این مسئله بحرانی و جهانی، به آنها  نیز مربوط می شود. در هر صورت، امروزه بیش از هر زمان مشکلات از مرزها می گذرند و در این میان به نظر می رسد تحصیل و آموزش بهترین راه اثبات شده برای بیرون آمدن از فقر باشد. خوشبختانه، افراد زیادی این مسئله را جدی گرفتند. ما در حال حاضر یکی از موثرترین و گسترده ترین شبکه های جمع آوری کمک های مالی را داریم که در آن ۱۰ هزار نیروی داوطلب در ۵۶ شهر فعال هستند. این تعداد افراد روی هم سالانه ۱۲ میلیون دلار کمک مالی جمع آوری می کنند. این در کشورهای توسعه یافته مبلغ زیادی به حساب می آید، اما در جایی مثل کامبوج یا نپال یا لائوس، که در ازای هر ۱۲ دلار امکان دسترسی یک کودک به کتابخانه فراهم می شود ، این مبلغ خیلی بیشتر خواهد بود.

به غیر از پول، نیروی انسانی و دیگر سرمایه های عینی و ملموس، برای رسیدن به موفقیت چه سرمایه هایی به کار می آیند؟

تعامل اجتماعی کلیدی ترین نکته است. حتی با وجود حمایت های دولت ها و مدیران مدارس، این  گروه های اجتماعی  محلی هستند که نقش اصلی را در موفقیت پروژه ها بازی می کنند. حمایت ریش سفید یک روستا و یا سفارش دهان به دهان از یک گروه اجتماعی به گروه دیگر می تواند برای شما تاثیر مثبت و بلافاصله به همراه بیاورد. برای مثال ما در روستای مسلمان نشین راجستان هند، با مقاومت برخی از افراد در برابر تحصیل دختران مواجه شدیم. بعد از دوره های طولانی ملاقات و گفت و گو با ریش سفیدان و پدران روستا، ما توانستیم نظر اکثریت را به سوی تحصیل دختران متمایل کنیم. امروز بیش از نیمی از دانش آموزانی که آنجا تحصیل می کنند دختر هستند و گروه های اجتماعی محلی یک مدرسه راهنمایی هم در آنجا تاسیس کرده اند تا دانش آموزان بتوانند تحصیلات خود را ادامه دهند.

حمایت گروه های اجتماعی چیزی نیست که بتوان به زور خریداری و یا تحمیل کرد. این حمایت باید با خواست اجتماعات و برآمده از خود آنها باشد.

برای خواندن متن کامل مصاحبه با جان وود به زبان اصلی می توانید اینجا بروید.

شبی در پانزده سالگی، روی تختم نشسته بودم با چند لباسی که داشتم. هر کدام از لباسهایم را که بر تن می کردم، به تصویرم در آینه نگاه می کردم و خود را از یک تا ده می سنجیدم. هیچ وقت به خودم امتیازی بالاتر از سه نمی دادم. احساس می کردم بی ارزشم. برای من، این تمرینی بود که ارزش خود را نسبت به جامعه بسنجم.

خوشبختانه، چند ساعت بعد در همان شب، با خود فکر کردم که چرا خودم را سرکوب می کنم. لحظه ای به خود آمدم. تا کی باید خود را بر اساس شرایط مالی خانواده ام می سنجیدم؛ امری که در آن زمان، خارج از اختیارم بود؟ چقدر غصه بخورم؟ با خودم عهد کردم زندگی را بر اساس آن چیزی بنا کنم که می توانم به دنیا تقدیم کنم، و نه بر اساس ارزشی که دیگران در محیط اطرافم در من می بینند.

این تجربه برایم محرکی شد تا جوانان را تشویق کنم تا به جای غصه خوردن و فکر کردنِ بیهوده در مورد شرایط مالی، اجتماعی یا سیاسی شان، در خود عامل تغییر ببینند و در این مورد احساس مسئولیت بکنند. به نظر من این موضوع در کشورم زیمبابوه، که جوانان در آن از نرخ بیکاری ۹۵% رنج می برند، بسیار مهم است، که باعث شده از هر چهار شهروند زیمبابوه، یک نفر در خارج از کشور زندگی کند. سعی من در این است که احساس ناچاری، ناامیدی، و کمبود حس مسئولیت شخصی و جمعی را در میان جوانان زیمبابوه از میان ببرم تا با چالش های شخصی و چالش های اجتماع شان روبرو شوند.

این موضوع به سه دلیل اصلی مهم است: در زیمبابوه، هم دخالت برای رفع نیازهای اساسی افراد مانند آب آشامیدنی لازم است، هم برای ایجاد ظرفیت برای خودکفایی در رفع نیازهای اساسی شان. این نیاز دراز مدت بر این اساس بنا نهاده شده که می توان چنین ظرفیتی به وجود آورد؛ یعنی، آفریقایی ها می توانند مسئولیت چالش های خود را بر عهده بگیرند، و مهم است که آفریقایی ها خود این را بدانند. من همچنین معتقدم که دموکراسی سازی فقط شامل برقراری موسسات و راهکارهایی مانند انتخابات و مجلس نیست. شهروندان همچنین نیاز دارند تا با مشارکت مدنی فعال، زندگی خود را رقم بزنند. اگر جوانان باور نکنند که می توانند مسئولیت های خود را در جامعه ای دموکراتیک صرف کنند که منافع آن جامعه در ایجاد ظرفیت برای پیشرفت در آینده است، توسعه در آفریقا محکوم به شکست خواهد بود.

در همین راستا پارسال یک سازمان غیر سودده در زیمبابوه به نام Lead us today، یا “امروز ما را رهبری کن”، بنا نهادم. ماموریت این سازمان تشویق جوانان و ایجاد بسیج اجتماعی در میان آنها می باشد تا فعالیت های توسعه اجتماعی را مدیریت کنند.

“مرکز یادگیری جامعه” در محور و مرکز اقدامات ما قرار دارد. این مرکز فضایی است که در آن اعضای جامعه دور هم جمع می شوند تا بتوانند با واقعیت های دشوار در محیط اطرافشان روبرو شوند. جوانان در یک برنامۀ آموزشِ رهبری، با مسائلی همچون تغییر انطباقی و بسیج اجتماعی آشنا می شوند. دانش آموزان پروژه هایی طراحی و اجرا می کنند که با استفاده از آنها بتوانند بهتر با مشکلات موجود در اجتماع روبرو می شوند. ما همچنین با دانش آموزان و جوامع یک کسب و کارِ لباس و مُد راه اندازی کرده ایم، که در آن از استعدادهای طراحان لباس و خیاط ها در جوامع، بهره می بریم. درآمد حاصل از فورش لباس برای توسعه مهارت های کسب و کار، توسعه اقتصادی جوامع محلی، و در نهایت ایجاد اقتصاد پایدار، هزینه می شود. همه فعالیت هایی که در مرکز انجام می شوند، برای ایجاد ظرفیت جوانان و ظرفیت جامعه از طریق ارائۀ فرصت های آموزشی مختلف می باشد.

در طی هجده ماه پس از تاسیس، توانستیم به ۱۸۸ دانش آموز از هشت مدرسه در شهر بولاوایو در زیمبابوه آموزشِ رهبری ارائه دهیم. در هر یک از این مدارس، یک مرکز یادگیری جامعه وجود دارد، که با همکاری همدیگر ۴۰۰ نفر بسیج اجتماعی برای اجرای شانزده پروژۀ توسعه محلی شناسایی کرده اند. این پروژه ها شامل یک مزرعه میوه و سبزیجات برای بیماران ایدز و HIV است که نیازهای تغذیه ای خاص دارند، و همچنین نهضت های آگاهی بخشی در راستای پاکیزگی محیط زیست، که با همکاری شرکت هایی انجام می شود که تولید کنندۀ سطل های زباله هستند. دانش آموزان ما بیش از ۱۵ هزار نفر ساعت در پنج جامعه سرمایه گذاری کرده اند و بر بیش از ۱۲ هزار نفر تاثیر گذاشته اند. ما همچنین در بزرگترین شرکت های حقوقی و مراکز فرهنگی برای ۲۰ دانش آموز، فرصت کارآموزی ایجاد کردیم. در “امروز ما را رهبری کن”، ما به جوانان یاد می دهیم که می توانند و باید تغییر ایجاد کنند، و مسئولیت انجام این کار، با آنها است. ما با کاری که می کنیم، مشغول تربیت نسلی از شهروندان متعهد و مسئول هستیم که امروزه در کشور سردمدارِ توسعه هستند و در آینده نیز همین کار را ادامه می دهند.